အာဏာသိမ်းမှု ၅ နှစ်တာကာလနှင့် မြန်မာ့တော်လှန်ရေး၏ လက်ရှိအခြေအနေ

၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာစစ်တပ်သည် ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော အစိုးရထံမှ အာဏာကို သိမ်းယူခဲ့သည်။ ထိုအာဏာသိမ်းမှုသည် နိုင်ငံရေး အသိအမြင်များ၊ တော်လှန်ရေးပုံစံများနှင့် ပြည်တွင်းပြည်ပရှိ များစွာသော ပြည်သူတို့၏ နေ့စဉ်ဘဝများကို ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့သည့် ကြီးမားသော အလှည့်အပြောင်းကြီး တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။

အာဏာသိမ်းမှု ၅ နှစ်တာကာလ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သော်လည်း တော်လှန်ရေးက ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော် တော်လှန်ရေး၏ ပုံသဏ္ဍာန်များနှင့် အခြေအနေများကတော့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။

အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ်အပြည့်ရှိကြသည့်  သတင်းထောက်များ၊ လူ့အခွင့်အရေး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူများနှင့် နေရပ်စွန့်ခွာရသူများစွာတို့သည်လည်း နက်ရှိုင်းသော ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုဒဏ်ကို ခံစားနေကြရသည်။ ဤပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုသည် တိုက်ဆိုင်မှု သက်သက်မဟုတ်ပါ။ ၎င်းသည် ခုခံတော်လှန်မှုများကို အားနည်းသွားစေရန်၊ မျှော်လင့်ချက်များ ပျက်သုဉ်းစေရန်နှင့် အာဏာရှင်ကို ဆန့်ကျင်မည့်အစား အသက်ရှင်ရပ်တည်ရေးကိုသာ ဦးစားပေးလာစေရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် စစ်ကောင်စီ၏ ရေရှည်ဗျူဟာ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ရှည်ကြာသော ပဋိပက္ခ၊ စီးပွားရေးပြိုလဲမှု၊ အစုလိုက်အပြုံလိုက် နေရပ်စွန့်ခွာရမှုများနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖိအားပေးမှုများသည် ပြည်သူများကို အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းသွားစေရန် ရည်ရွယ်ပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

အတုအယောင် ရွေးကောက်ပွဲများနှင့် လုပ်ကြံဖန်တီးထားသော တရားဝင်မှု

စစ်ကောင်စီသည် ဤပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုအပေါ် အခွင့်ကောင်းယူရန် ကြိုးပမ်းနေခြင်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းက မောပန်းနေပြီး အာရုံများ လွဲနေချိန်၊ ရွေးကောက်ပွဲ ဟန်ပြလုပ်ရပ်အောက်မှ စစ်တပ်အုပ်ချုပ်မှုကို လက်ခံရန် ဆန္ဒရှိနေချိန်ကို ၎င်းတို့က မျှော်ကိုးနေကြသည်။

၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် မြန်မာစစ်ကောင်စီ အာဏာပိုင်များသည် စစ်မှန်သော ပါဝင်ခွင့်၊ လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်နှင့် နိုင်ငံရေးပါတီဝင်ဆိုင်ရာ ပြိုင်ဆိုင်မှုများ ကင်းမဲ့သော အခြေအနေများအောက်တွင် ရွေးကောက်ပွဲတစ်ခုကို စီစဉ်ကျင်းပခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ဆန္ဒကို ထင်ဟပ်စေခြင်း မရှိသည့်အပြင်၊ ဤလုပ်ရပ်သည် စစ်တပ်၏ ဆက်လက်ထိန်းချုပ်ထားမှုကို တရားဝင်ဖြစ်စေရန် အသုံးချခံရမည့် အန္တရာယ်ရှိနေသည်။ မဲပေးပွဲများ ပြီးဆုံးသွားပြီ ဖြစ်သော်လည်း ရလဒ်မှာ မရေရာခြင်း မရှိသလို အဓိပ္ပါယ်လည်း ပြည့်ဝခြင်း မရှိပေ။

ဟန်ပြမျက်နှာဖုံးနောက်က ဖိနှိပ်မှုများ

"တည်ငြိမ်မှု" နှင့် "သာမန်အခြေအနေသို့ ပြန်ရောက်ခြင်း" ဟုဆိုသော ပြောဆိုချက်များသည် လက်တွေ့ကြုံတွေ့နေရသော ဖိနှိပ်မှုများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လိုက်သောအခါ အလကား ဖြစ်သွားရသည်။ အာဏာသိမ်းမှု ၅ နှစ်ပြည့် နှစ်ပတ်လည်မတိုင်မီ ရက်ပိုင်းအလိုတွင် ပြည်တွင်းအခြေစိုက် လွတ်လပ်သော သတင်းသမားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (AAMIJ) က အလွတ်တန်း ဓာတ်ပုံသတင်းထောက် ကိုမြတ်သူကျော်သည် အင်းစိန်ထောင်တွင်း၌ အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုကို ထောင်အာဏာပိုင်များ၏ ညွှန်ကြားချက်ဖြင့် ထောင်တွင်းရှိ ထိုင်ဝမ်မူးယစ်ဆေးဝါးဂိုဏ်းဝင်များက ကျူးလွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်နေသည်။ သူသည် ပြင်းထန်သော ဒဏ်ရာများ ရရှိခဲ့ပြီးနောက် တိုက်ပိတ်ခံထားရကာ ဆက်လက်၍ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။

ဤဖြစ်ရပ်သည် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပုံစံတစ်ခုကို ထင်ဟပ်နေသည်။ မြန်မာ့အကျဉ်းထောင်များသည် ဖိနှိပ်မှု၏ အဓိက ယန္တရားများအဖြစ် ဆက်လက် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အကျဉ်းထောင်များသည် အကြမ်းဖက်မှုများကို တိုက်ရိုက်သော်လည်းကောင်း၊ ကြားခံများမှတစ်ဆင့်သော်လည်းကောင်း ကျူးလွန်ရာနေရာများ ဖြစ်သလို၊ အတိုက်အခံများကို နှုတ်ပိတ်ပြီး နိုင်ငံတော်က ငြင်းဆိုနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းရာ နေရာများလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော အခြေအနေများအောက်တွင် ကျင်းပသော မည်သည့်ရွေးကောက်ပွဲကမျှ ဤလက်တွေ့ဘဝကို ဖုံးကွယ်ထားနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။

ပြည်ပရောက် မြန်မာသတင်းထောက်တစ်ဦးဖြစ်သူ ကိုထက် က ယခုလို ဝေမျှသည်။

"စစ်ကောင်စီက ကျွန်တော်တို့ကို ကြောက်ရွံ့ပြီး ဘာ့ကြောင့် တော်လှန်ရေးစခဲ့လဲဆိုတာ မေ့သွားစေချင်နေတာပါ။ ဖမ်းဆီးမှုတွေ၊ နှိပ်စက်မှုတွေနဲ့ ထောင်ချတာတွေက ကျွန်တော်တို့ကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရတင်မကဘဲ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရပါ အသံတိတ်သွားစေဖို့ ရည်ရွယ်ပါတယ်။ သတင်းထောက် တစ်ယောက် အပြစ်ပေးခံရတိုင်း အာဏာရှိသူတွေအတွက် အမှန်တရားက အန္တရာယ်ရှိနေတုန်းပဲဆိုတာကို သတိပေးနေသလိုပါပဲ။ အဲဒါကြောင့်လည်း ကျွန်တော်တို့ သတင်းတွေ ဆက်ရေးနေကြတာပါ။"

ပြောင်းလဲလာသော တော်လှန်ရေးပုံစံနှင့် ပိုမိုနက်ရှိုင်းလာသော နိုင်ငံရေး အသိတရား

နိုင်ငံရေး အသိတရားကို ဖျောက်ဖျက်ပစ်ရန်မှာ စစ်တပ်၏ ရည်မှန်းချက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ခဲ့လျှင် ၎င်းတို့ ကျရှုံးခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ တော်လှန်ရေးကာလ ၅ နှစ်တာအတွင်း လူထုအကြား နိုင်ငံရေး အသိတရားများ ပိုမိုနက်ရှိုင်းလာခဲ့သည်။ ပြည်သူများသည် အာဏာ၊ ဝါဒဖြန့်ချိမှုနှင့် ဖိနှိပ်မှုများကို လက်တွေ့ဘဝ အတွေ့အကြုံများမှတစ်ဆင့် ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ နားလည်လာကြသည်။ လူငယ် ပညာရှင်များ၊ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများ၊ အမျိုးသမီးများနှင့် LGBTQI+ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများသည် ယခင်က ဘေးဖယ်ခံထားရသော သို့မဟုတ် ဖိနှိပ်ခံထားရသော နိုင်ငံရေး မျှော်မှန်းချက်များကို ရှင်းလင်းစွာ ထုတ်ဖော်လာနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဒါဟာ တော်လှန်ရေးရဲ့ တိတ်ဆိတ်သော်လည်း ခိုင်မြဲတဲ့ အောင်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

တချိန်တည်းမှာပင် နိုင်ငံရေး အသိတရား တစ်ခုတည်းဖြင့် မလုံလောက်ပေ။ ပြည်ပရောက် မြန်မာများစွာက ယခုအခါ ပြန်လည်ဆန်းစစ်ခြင်း၊ ကုစားခြင်း၊ ကျင့်ဝတ်နှင့်အညီ တော်လှန်ခြင်းနှင့် စုပေါင်းစောင့်ရှောက်ခြင်းများ လိုအပ်ကြောင်း ပြောဆိုလာကြသည်။

ပြည်ပရောက် LGBTQI+ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ဂျူလိုင် က ယခုလို သုံးသပ်သည်။

"LGBTQI+ တစ်ယောက်အနေနဲ့ ပြောရရင် အာဏာသိမ်းမှုက ကျွန်မတို့ရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ရိုက်ချိုးလိုက်ရုံတင် မကပါဘူး။ ကျွန်မတို့ရဲ့ မမြင်သာမှုနဲ့ အန္တရာယ်တွေကိုပါ ပိုဆိုးသွားစေပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တစ်ဖက်မှာလည်း တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် ဖေးမကူညီဖို့နဲ့ လွတ်လပ်ခြင်းဆိုတာ လူနည်းစုတွေပါ ပါဝင်တဲ့ အနာဂတ်တစ်ခုကို ပုံဖော်ဖို့ တွန်းအားဖြစ်စေခဲ့ပါတယ်။ ကျွန်မတို့အတွက် မျှော်လင့်ချက်ဆိုတာ နေ့စဉ် ကျွန်မတို့ရွေးချယ်တဲ့ ရှင်သန်ရပ်တည်မှုပါပဲ။"

ထိုသို့သော အခြေအနေများ ရှိနေသော်လည်း တော်လှန်ရေးကတော့ ဆက်လက် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။

ထိုင်းနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခုမှ သုတေသီ မရွှန်းလဲ့ က ယခုလို ဝေမျှသည်။

"အာဏာသိမ်းတုန်းက ကျွန်မ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသူ တစ်ယောက်ပါ။ ဆန္ဒပြပွဲတွေနဲ့ ဆုံးရှုံးမှုတွေကို မျက်မြင်ကြုံခဲ့ရတယ်။ ကျွန်မတို့ နိုင်ငံရေးအကြောင်းကို သင်ရိုးညွှန်းတမ်းစာအုပ်တွေထက် မျက်ရည်ယိုဗုံးတွေ၊ ကျည်ဆန်တွေဆီကနေ ပိုပြီး သင်ယူခဲ့ရတယ်။ အခုဆိုရင် အာဏာ၊ ဖိုဝါဒကြီးစိုးမှုနဲ့ တော်လှန်ရေးအကြောင်းကို ပိုပြီး နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း နားလည်လာတယ်။ တချို့ရက်တွေဆိုရင် စကားလုံးနဲ့ ပြောမပြတတ်အောင် လမ်းပျောက်သလို ခံစားရပေမယ့် ရပ်တန့်လိုက်ရင် မတရားမှုတွေက ကျွန်မတို့ရဲ့ အနာဂတ်ကို ပြန်ရေးဆွဲသွားလိမ့်မယ်ဆိုတာ သိနေတယ်။ နှေးကွေးရင်တောင်မှ ဆက်သွားနေခြင်းက ကျွန်မရဲ့ တော်လှန်နည်းပါပဲ။"

Exile Hub ၏ ပရိုဂရမ်ဒါရိုက်တာ Yucca Wai ကလည်း ယခုလို ပြောသည်။

"နေ့စဉ် မြင်တွေ့နေရတာက ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု သက်သက် မဟုတ်ဘဲ ကြံ့ကြံ့ခံ ရပ်တည်နိုင်မှုပါ။ လူတွေက ဂရုစိုက်မှုတွေ၊ သက်သေလိုက်ပေးမှုတွေ၊ အသိုင်းအဝိုင်းကို ဆက်လက်ရှင်သန်စေတဲ့ သေးငယ်တဲ့ တော်လှန်မှု လှုပ်ရှားမှုတွေနဲ့ တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် ဆက်ပြီး ဖေးမနေကြတုန်းပါပဲ။ ကျွန်မတို့အတွက် မျှော်လင့်ချက်ဆိုတာ ဒီလို နေ့စဉ် ရွေးချယ်မှုတွေထဲမှာ တည်ဆောက်ထားတာပါ။"

ရှေ့ဆက်မည့် ခရီးလမ်း

ရှေ့ဆက်ရမည့် လမ်းကြောင်းသည် ဖြောင့်ဖြူးနေမည် မဟုတ်သလို သေချာရေရာမှုလည်း ရှိမည်မဟုတ်ပေ။ တော်လှန်ရေးသည် ကာလရှည်ကြာသော အဆင့်တစ်ခုသို့ ဝင်ရောက်လာပြီ ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်သည် ခံနိုင်ရည်ရှိမှု၊ တာဝန်ခံမှုနှင့် နိုင်ငံတကာ၏ အာရုံစိုက်မှု အသစ်တဖန် လိုအပ်သော အဆင့်ဖြစ်သည်။

ပြည်ပရောက် သတင်းထောက်များ၊ လူ့အခွင့်အရေး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူများနှင့်အတူ ဤ ၅ နှစ်ပြည့် နှစ်ပတ်လည်ကို ဖြတ်သန်းချိန်တွင် အောက်ပါ အမှန်တရားများသည် ထင်ရှားနေဆဲ ဖြစ်သည် -

• ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုသည် လက်တွေ့အစစ်အမှန်ဖြစ်ပြီး ယင်းကို အပြစ်တင် ရှုတ်ချခြင်း မပြုဘဲ အသိအမှတ်ပြုရမည်။

• တာဝန်ယူမှု တာဝန်ခံမှု နှောင့်နှေးခြင်းသည် တရားမျှတမှုကို ငြင်းပယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

• ဖိနှိပ်မှုအောက်၌ ကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲများသည် ရာဇဝတ်မှုများကို မဖုံးကွယ်နိုင်ပါ။

• ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ရွေးချယ်ထားသော မျှော်လင့်ချက်သည် တော်လှန်ရေး၏ ပုံသဏ္ဍာန်တစ်မျိုးအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။

• မည်သည့်အရာကိုမျှ တစ်သီးတစ်သန့် ရပ်တည်၍မရဘဲ အသိုင်းအဝိုင်း (Community) သည် မရှိမဖြစ် အရေးပါသည်။

Exile Hub ၏ မန်နေဂျင်းဒါရိုက်တာ မဇီး က ယခုလို သုံးသပ်သည်။

"မျှော်လင့်ချက်ဆိုတာ အကောင်းမြင်နေတာ သက်သက်မဟုတ်သလို၊ ငြင်းပယ်နေတာမျိုးလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါက တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် တာဝန်ခံမှုရှိဖို့၊ အမှန်တရားနဲ့ ကျွန်မတို့ လက်မလွှတ်နိုင်တဲ့ အနာဂတ်အတွက် ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ၅ နှစ်ကြာပြီးနောက် တော်လှန်ရေးက တချို့နေရာတွေမှာ တိတ်ဆိတ်သွားသလို၊ တချို့နေရာတွေမှာ နှေးကွေးသွားသလို ရှိပေမယ့် စုပေါင်းစောင့်ရှောက်မှုနဲ့ မတရားမှုကို ပုံမှန်ကိစ္စအဖြစ် ခွင့်မပြုဘူးဆိုတဲ့ ခံယူချက်တွေပေါ်မှာ အခိုင်အမာ အမြစ်တွယ်နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။"

၅ နှစ်တာကာလ ရှိခဲ့ပြီ ဖြစ်သော်လည်း တိုက်ပွဲဝင်မှုများက ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ လူတွေက နာကျင်မှုကို မခံစားရလို့ မဟုတ်ဘဲ အကြမ်းဖက်မှုက သူတို့ရဲ့ အနာဂတ်ကို သတ်မှတ်ပုံဖော်သွားမှာကို လက်မခံနိုင်ကြလို့ပဲ ဖြစ်ပါသည်။